Orteza AFO (ang. Ankle-Foot Orthosis), znana również jako orteza stawu skokowego i stopy, to zewnętrzne urządzenie ortopedyczne wspomagające funkcję kończyny dolnej, szczególnie w obrębie stawu skokowego i stopy. Jej zastosowanie jest szerokie i obejmuje zarówno rehabilitację neurologiczną, jak i leczenie ortopedyczne. Ortezy tego typu poprawiają stabilność chodu, zmniejszają ryzyko upadków, korygują ustawienie stopy i pomagają przywrócić możliwie najbardziej naturalny wzorzec chodu. W niniejszym artykule omówione zostaną najczęstsze wskazania do noszenia ortezy AFO, wraz z wyjaśnieniem mechanizmów działania tej formy wsparcia ortopedycznego.
Czym jest orteza AFO i jak działa?
Orteza typu AFO to specjalistyczna szyna obejmująca tylną część łydki, staw skokowy oraz stopę. Może być wykonana z tworzywa sztucznego, włókna węglowego lub materiałów kompozytowych. Jej konstrukcja pozwala na:
- ograniczenie niepożądanych ruchów stawu skokowego,
- stabilizację kończyny w osi,
- wspomaganie unoszenia stopy w fazie przetaczania,
- redukcję kompensacyjnych ruchów w biodrze i kolanie.
W zależności od potrzeb pacjenta, ortezy AFO mogą być sztywne, półelastyczne lub dynamiczne – każda z tych form ma inne właściwości biomechaniczne i przeznaczenie kliniczne.
Porażenie nerwu strzałkowego i opadająca stopa
Jednym z najczęstszych wskazań do zastosowania ortezy AFO jest porażenie nerwu strzałkowego, prowadzące do tzw. opadającej stopy (foot drop). W tym stanie pacjent traci zdolność aktywnego unoszenia stopy w fazie zgięcia grzbietowego, co skutkuje zahaczaniem palcami stopy o podłoże podczas chodu.
Orteza AFO zapobiega opadaniu stopy, utrzymując ją w pozycji neutralnej, dzięki czemu pacjent może chodzić płynnie i bezpiecznie. To istotne zarówno w ostrych, jak i przewlekłych przypadkach uszkodzenia nerwu.
Choroby neurologiczne wpływające na wzorzec chodu
Wskazaniem do stosowania AFO są także choroby neurologiczne, które wpływają na kontrolę mięśni kończyny dolnej. Należą do nich:
- stwardnienie rozsiane (SM) – w przebiegu choroby pojawiają się niedowłady i spastyczność mięśni, utrudniające kontrolę nad stopą,
- mózgowe porażenie dziecięce (MPD) – u dzieci z MPD często występuje niestabilność stopy i zaburzenia równowagi, które można częściowo skorygować za pomocą AFO,
- udar mózgu – po udarze częstym powikłaniem są niedowłady spastyczne lub wiotkie jednej strony ciała; AFO pomaga przywrócić stabilność chodu i zwiększyć niezależność pacjenta,
- choroba Parkinsona – choć rzadziej, AFO może być stosowana wspomagająco u pacjentów z dużymi trudnościami w inicjacji ruchu i kontrolowaniu ustawienia kończyn.
Zaburzenia ortopedyczne i deformacje stopy
Ortezy AFO znajdują również zastosowanie w leczeniu deformacji ortopedycznych, szczególnie w przypadkach:
- koślawości lub szpotawości stóp,
- płaskostopia strukturalnego z niestabilnością tyłostopia,
- dysfunkcji ścięgna mięśnia piszczelowego tylnego,
- stopy końsko-szpotawej (np. w przebiegu chorób genetycznych).
W takich sytuacjach AFO pełni rolę stabilizującą, korygującą ustawienie stopy i zapobiegającą postępowi deformacji.
Zastosowanie AFO w leczeniu pourazowym
Ortezy AFO są często używane jako element leczenia pourazowego i pooperacyjnego, zwłaszcza w przypadkach takich jak:
- złamania w obrębie stawu skokowego wymagające unieruchomienia w kontrolowanym zakresie ruchu,
- uszkodzenia ścięgien i więzadeł (np. ścięgna Achillesa),
- stany po operacjach ortopedycznych wymagające czasowego ograniczenia ruchomości.
Zaletą AFO w takich przypadkach jest możliwość stopniowego dostosowywania zakresu ruchu, co pozwala na bezpieczną i kontrolowaną rehabilitację.
Zespół Ehlersa-Danlosa i inne choroby tkanki łącznej
Pacjenci cierpiący na zespół Ehlersa-Danlosa i inne zaburzenia tkanki łącznej charakteryzują się zwiększoną wiotkością stawów, co predysponuje do przewlekłych podwichnięć i niestabilności stawu skokowego. AFO może w tych przypadkach znacząco poprawić stabilność kończyny i zmniejszyć ryzyko urazów.
Kiedy nie zaleca się stosowania ortezy AFO?
Mimo szerokiego zastosowania, AFO nie zawsze jest odpowiednim rozwiązaniem. Przeciwwskazaniami względnymi lub bezwzględnymi są:
- silne deformacje stopy uniemożliwiające dopasowanie ortezy,
- obecność otwartych ran lub owrzodzeń w miejscu kontaktu z ortezą,
- bardzo duża spastyczność uniemożliwiająca założenie ortezy.
W takich przypadkach konieczna jest indywidualna konsultacja z lekarzem ortopedą lub specjalistą rehabilitacji medycznej.
Jak dobrać odpowiednią ortezę AFO?
Dobór odpowiedniej ortezy AFO powinien być indywidualnie dopasowany do potrzeb pacjenta, jego stanu funkcjonalnego oraz oczekiwań terapeutycznych. W procesie tym kluczowe znaczenie mają:
- badanie biomechaniczne chodu,
- ocena siły i napięcia mięśniowego,
- pomiar zakresów ruchomości stawów.
Dobór ortezy powinien zawsze odbywać się we współpracy z fizjoterapeutą i ortotykiem. Dobrze dobrana AFO może istotnie poprawić komfort życia i samodzielność pacjenta.
Co warto zapamiętać o wskazaniach do noszenia AFO?
Orteza AFO jest skutecznym narzędziem wspomagającym rehabilitację i poprawiającym funkcję chodu u osób z różnymi schorzeniami neurologicznymi i ortopedycznymi. Najczęstsze wskazania do jej stosowania to:
- opadająca stopa w wyniku uszkodzenia nerwu strzałkowego,
- niedowłady kończyn dolnych w chorobach neurologicznych,
- deformacje i niestabilności stopy,
- urazy i stany pooperacyjne w obrębie stawu skokowego,
- choroby tkanki łącznej związane z wiotkością stawów.
Kluczowe znaczenie ma indywidualne dobranie rodzaju ortezy oraz ścisła współpraca z zespołem terapeutycznym. Dzięki temu możliwe jest nie tylko zapewnienie stabilności i bezpieczeństwa pacjenta, ale także poprawa jakości jego życia i funkcjonowania na co dzień.
Przeczytaj także ➡ https://drzewokorzysci.pl/aktywna-orteza-vs-tradycyjna-orteza-co-wybrac-przy-opadajacej-stopie/
